του Δημήτρη Στέφωση

Ο… παράδοξος τίτλος τούτου του άρθρου προέκυψε εχθές το απόγευμα, όταν διάβασα στο δικτυακό τόπο του «BBC» για το πρόγραμμα αστικής ανάπτυξης στην αιθιοπική πρωτεύουσα Addis Ababa, εξ αιτίας του οποίου ισοπεδώθηκαν (φωτογρ. δεξιά) τα περισσότερα από τα αυθαίρετα και πρόχειρα ή και πολλά νόμιμα κτίρια σε περιοχές της πόλης, όπου πρόκειται να κατασκευασθούν

νέοι τεράστιοι αυτοκινητόδρομοι ή ουρανοξύστες, στους οποίους θα στεγασθούν κυβερνητικές ή και διεθνείς υπηρεσίες ή ιδιωτικές επιχειρήσεις. Χωρίς, βεβαίως, καταβολή αποζημίωσης για την κατεστραμμένη και απαλλοτροιωθείσα περιουσία των πολιτών, ούτε με την παροχή προς αυτούς ίσης αξίας γης ή οικιών σε άλλο σημείο της πόλης.

Δε μπορούσα να μη συσχετίσω την ανταπόκριση από την Addis Ababa με όσα συμβαίνουν τις τελευταίες ημέρες στη χώρα μας, λίγες εκατοντάδες μέρα μακριά από το κέντρο της πρωτεύουσας, αναφορικά με τη λιγότερο ή περισσότερο βίαιη εκδίωξη μερικών εκατοντάδων πολιτών Roma από την περιοχή του Βοτανικού, έστω με την «προσφορά» από ιδιωτική κατασκευαστική εταιρεία (του γνωστού Babis Vovos) κάποιων ψιχίων σε ορισμένους από αυτούς ως «ανταλλάγματος». Ως γνωστόν, η παρουσία τους εμπόδιζε την κατασκευή σε δημόσιο χώρο του σταδίου μιας ιδιωτικής ποδοσφαιρικής εταιρείας, η οποία, κατά σύμπτωση, ανήκει σε μια από τις πλουσιότερες οικογένειες της χώρας. Κι όπως εύστοχα έγραψε ο Παντελής Μπουκάλας, πρόκειται για «ξεβοτάνισμα» ανθρώπων. Όπως, μάλιστα, πληροφορούμαι από το εξαιρετικό ιστολόγιο «This is not my County» (από το οποίο και η φωτογραφία αριστερά) η καθ’ όλα παράνομη «εκκένωση» του χώρου, ο οποίος ανήκει στο δήμο Αθηναίων, ολοκληρώθηκε εχθές το πρωί με παρέμβαση των αστυνομικών αρχών, χωρίς, ωστόσο, να υπάρξει οιαδήποτε μέριμνα για τη μεταστέγαση αυτών των ανθρώπων, μεταξύ των οποίων εκατοντάδες μωρά και παιδιά. Ορισμένοι, μάλιστα, από τους εκδιωχθέντες δεν πρόλαβαν ούτε να περισώσουν τα -ούτως ή άλλως ελάχιστα- υπάρχοντά τους!

Και δε θα μπορούσα να μην ανακαλέσω συνειρμικά στη μνήμη μου ότι μόλις πριν τρεις εβδομάδες διάβασα πως διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων προωθούν την πλήρη διαλεύκανση της υπόθεσης «Murambatsvina» και την απαγγελία κατηγοριών για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας στους υπευθύνους από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Η επιχείρηση «Murambatsvina» ξεκίνησε το 2005 σε όλη σχεδόν την επικράτεια της Zimbambwe και προκάλεσε το βίαιο εκτοπισμό περίπου 2,5 εκ. ανθρώπων από τα σπίτια τους, μαζική ανεργία καθώς και θανάτωση (άμεση ή έμμεση) άγνωστου αριθμού εξ’ αυτών. Το κατ’ ουσίαν δικτατορικό – ολοκληρωτικό καθεστώς του Robert Mugabe, προέδρου της χώρας από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, τιμώρησε έτσι τους πολίτες συγκεκριμένων πάμπτωχων περιοχών, τόσο σε αστικά κέντρα όσο και στην ύπαιθρο, επειδή υποστήριξαν στις, ούτως ή άλλως φαλκιδευμένες, εκλογές του 2004 το αντίπαλο του καθεστώτος πολιτικό κίνημα. Η επίσημη δικαιολογία, την οποία έδωσε η κυβέρνηση της Zimbambwe όσον αφορά στην πρωτοφανή στα παγκόσμια χρονικά αυτή επιχείρηση, ήταν ότι επρόκειτο για πρόγραμμα «εξυγίανσης» υποβαθμισμένων περιοχών της χώρας.

Με τα παραπάνω δεν εννοώ ότι οι τρεις περιπτώσεις σαφούς καταπάτησης ανθρωπίνων δικαιωμάτων ταυτίζονται. Ωστόσο, τηρουμένων των αναλογιών, θα μπορούσε κάποιος να ισχυρισθεί ότι το έγκλημα των ελλαδικών αρχών (τόσο της κεντρικής εξουσίας όσο και της τοπικής αυτοδιοίκησης) είναι μεγαλύτερο από εκείνο των αιθιοπικών. Διότι η Ελλάδα είναι κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχει προσυπογράψει διεθνείς συμφωνίες για την προστασία των δικαιωμάτων των μειονοτήτων και σε κάθε περίπτωση διαθέτει τα μέσα για την ανθρώπινη μεταχείριση μερικών εκατοντάδων οικογενειών Roma. Οι άνθρωποι αυτοί ούτως ή άλλως ζούσαν υπό άθλιες συνθήκες. Και οι αρχές, αντί να φροντίσουν να υποστηρίξουν παντοιοτρόπως αυτές τις οικογένειες, να εξασφαλίσουν την εκπαίδευση των παιδιών και την υγειονομική περίθαλψή τους, απλώς αδιαφορούν και τις εξανάγκασαν δια της βίας να εγκαταλείψουν τα νοικοκυριά τους.

Η αιθιοπική «ανάπτυξη», η «εξυγίανση» του καθεστώτος Mugabe της Zimbabwe και το αθηναϊκό «ξεβοτάνισμα» μου φέρνουν αναπόφευκτα στο νου το θεατρικό έργο «Asanace» του Václav Havel. Πρόκειται για έργο γραμμένο το 1988, το οποίο δεν έχει παιχθεί -απ’ όσο είμαι σε θέση να γνωρίζω- στην Ελλάδα. Η τσεχική λέξη «asanace» σημαίνει εξυγίανση και αστική ανάπλαση και το έργο του Havel είναι μια αλληγορία καφκικού-πιντερικού τύπου, μια κριτική προσέγγιση της σοβιετικής перестро́йка. Η υπόθεσή του αναφέρεται στις ηθικές αναστολές μιας ομάδας αρχιτεκτόνων και μηχανικών, από τους οποίους η κεντρική διοίκηση (εκπροσωπούμενη από κάποιο «Γραμματέα» και δύο «Επιθεωρητές») ζητά να καταρτίσουν και να υλοποιήσουν πρόγραμμα ανάπλασης κάποιας πόλης, παρότι οι κάτοικοί της αντιτίθενται σ’ αυτό. Το έργο τελειώνει με την αυτοκτονία του ιδεαλιστή αρχιτέκτονα, ο οποίος αντιστάθηκε όσο μπορούσε στην εξυγίανση του χώρου, το βιασμό των συνειδήσεων και τη διαστροφή της πραγματικότητας από τους εκπροσώπους της επίσημης ιδεολογίας.

Πέρα, λοιπόν, από την εξόφθαλμη εγκληματική καταπάτηση των στοιχειωδέστερων ανθρωπίνων δικαιωμάτων των έως εχθές κατοίκων της περιοχής του Βοτανικού, θα πρέπει να αναρωτηθούμε ποιος ο σκοπός του σχεδίου για την κατασκευή ενός σταδίου και συνακόλουθων εμπορικών μεγακαταστημάτων εκεί. Θα πρέπει να αναρωτηθούμε γιατί σε μια πόλη, στην οποία το λειτουργικό πράσινο κατ’ άτομο είμαι μόλις 2,5m2, ενώ για να είναι βιώσιμη η Αθήνα θα έπρεπε να είναι τουλάχιστον 15m2, παραχωρείται gratis άλλος ένας δημόσιος χώρος προς ιδιωτική εκμετάλλευση. Θα πρέπει να αναρωτηθούμε γιατί αποκλείσθηκε με ταχείες και συνοπτικές διαδικασίες η μόνη λογική «αξιοποίηση» της περιοχής του Βοτανικού, μαζί μ’ αυτήν του πολύπαθου Ελαιώνα, δηλαδή η δενδροφύτευσή τους, ώστε να δημιουργηθεί επιτέλους στο Λεκανοπέδιο ένα αξιοπρεπές αστικό πάρκο…

Είμαι βέβαιος ότι πολλοί από εκείνους που θα φροντίσουν να διατηρούν μόνιμη θέση στην «εξέδρα των επισήμων» του νέου γηπέδου αφενός καμώνονται πως εκστασιάζονται (οι ίδιοι ή οι σύζυγοί τους, τέλος πάντων) ακούγοντας την «Carmen» του Georges Bizet (ιδιαίτερα όταν η παράσταση γίνεται στο «Μέγαρο Μουσικής» ή, όπως πρόσφατα, στο «Ηρώδειο») κι ότι αφετέρου μια μερίδα εξ αυτών παρακολούθησαν έκθαμβοι προ ολίγων ημερών το πανόραμα της βαλκανικής τσιγγάνικης μουσικής στο «Παλλάς»… Είμαι, επίσης, βέβαιος πως αν οι ίδιοι «επίσημοι» ακούσουν τους στίχους «και μην έχοντας πιο κάτου άλλο σκαλί/ να κατρακυλήσεις πιο βαθιά/ στου Κακού τη σκάλα,/ για τ’ ανέβασμα ξανά που σε καλεί/ θα αιστανθείς να σου φυτρώσουν, ω χαρά!/ Τα φτερά, /τα φτερά τα πρωτινά σου τα μεγάλα!» θα θεωρήσουν ότι πρόκειται για νέο ύμνο της ομάδας τους… Κι αν το καλοσκεφθούμε, δε θα ήταν κακή ιδέα -μετά το έγκλημα στο Βοτανικό- να υιοθετήσει ως νέο ύμνο της η εν λόγω ποδοσφαιρική εταιρεία το απόσπασμα αυτό από τον παλαμικό «Δωδεκάλογο του Γύφτου»…

Επιπλέον, δε θα ήταν κακή ιδέα να αναβάσει επιτέλους κάποιος ελλαδικός θίασος το προαναφερθέν θεατρικό έργο του Václav Havel. Θα πρότεινα, μάλιστα, να διασκευασθεί ελαφρώς το έργο. Ο χαρακτήρας του σκληρού Γραμματέα θα μπορούσε να μεταλλαχθεί σε κωφό υπουργό κι εκείνος του άτεγκτου επιθεωρητή σε βωβό εργολάβο…

Σχετικά κείμενα: «Θεσμικός ρατσιμός…» (20 Οκτωβρίου 2006) και «Ασπρόπυργος: Ο θεσμικός και ο διάχυτος ρατσισμός» (1 Ιουνίου 2007)

δες σχετικά:

http://stefosis.blogspot.com/2007/06/zimbabwe.html

Advertisements